Wie is er bang voor blockchain?

Wie is er bang voor blockchain?

Acht miljoen huishoudens zaten zonder stroom toen orkaan Sandy eind oktober 2012 over New York raasde. Het verouderde en ingewikkelde energienetwerk kon de extreme weersomstandigheden niet aan. Ook New Yorkers met zonnepanelen kwamen tot hun verbazing van een koude kermis thuis: ook zij zaten zonder stroom. Hun panelen bleken aangesloten op het falende centrale energienetwerk. Een bewoner uit Queens gebaart naar zijn solarinstallatie. Daar staat een nutteloos systeem van zeventigduizend dollar. Net als een miljoen andere New Yorkers moesten ze soms weken in de weer met pallets en provisorische houtkachels.

Er was echter één baken van licht in het grotendeels in duisternis gehulde Manhattan: de New York University. De universiteit had namelijk een jaar eerder een zogenaamde warmtekrachtkoppeling laten aanleggen. Hiermee kon de NYU genoeg energie opwekken om de hoofdgebouwen en de campus van warm water en licht te voorzien. Gouverneur Andrew Cuomo reageerde op het stroomdebacle met de Reforming the Energy Vision. Een prijsvraag met als ambitieuze doelstelling niet alleen het energienetwerk betrouwbaarder te maken, maar tegelijkertijd banen te scheppen, de lokale economie op gang te helpen en schadelijke emissies te verminderen. Het aanleggen van gedeeltelijk of volledig autonome energieinstallaties zoals die van NYU, zogenaamde MicroGrids, is een belangrijk speerpunt van zijn plannen. Inmiddels zijn honderden miljoenen dollars, vooral van private investeerders, in lokale energievoorzieningen gestoken.

In Brooklyn draait sinds een paar maanden de Brooklyn Microgrid. Zonnepanelen op de daken van woonhuizen zijn verbonden met het centrale netwerk en splitsen zich bij calamiteit af om een lokaal energienetwerk te vormen. Buurtbewoners maken hierbij gebruik van het peer-to-peer systeem Ethereum dat werkt met zogenaamde smart contracts. Hierin leggen ze bijvoorbeeld vast hoe ze het surplus aan opgewekte energie doorverkopen aan het centrale netwerk, en misschien nog belangrijker: hoe het netwerk reageert als het New Yorkse hoofdnet weer uitvalt. Martha, die al veertig jaar in Brooklyn woont en als eerste in haar buurt zonnepanelen liet installeren, legt uit hoe het werkt. We wekken genoeg energie op voor onszelf en verkopen het surplus door aan ConEdison, het centrale netwerk. Als er een storing is in het centrale netwerk koppelen wij onze panelen los. Op die manier kunnen we elkaar lokaal van energie voorzien. Het Brooklyn MicroGrid project, dat nu nog slechts één straat met tien huizen behelst, is een van de meer dan vijftig pilotprojecten die gezamenlijk ruim dertigduizend ziekenhuizen, tankstations, musea, woonhuizen en overheidsgebouwen van stroom kunnen voorzien. Uiteindelijk zullen de succesvolle projecten worden uitgebreid.

Mensen weten elkaar steeds vaker te vinden zonder de tussenkomst van een overheid of een andere monopolist. Of het nu om energievoorziening gaat, het tegengaan van voedselverspilling of het doorbreken van de macht van Spotify, blockchaines veroorzaken een radicale breuk met het huidige bedrijfsmodel van centralisatie en tussenpersonen. Een breuk met verstrekkende politieke en economische implicaties.

Een blockchain is in feite niet meer dan een decentrale database die bestaat uit een voortdurend groeiende lijst bestandsgegevens. Met een algoritme worden op de blockchain afspraken vastgelegd in een slim contract. Het resultaat is dat de distributie van energie en de betaling ervoor automatisch gebeuren, precies zoals in het contract is opgeschreven, zonder tussenkomst van mensen. Op de blockchain werk je als gebruiker niet alleen samen met mensen, maar ook met koelkasten, computers en broodroosters. Apparaten regelen zelf hun stroom en betalen met hun eigen geld. Als zonnepaneel X stroom levert aan koelkast A dan volgt automatisch de betaling op rekening van persoon Y. Het innovatieve van slimme contracten is dat je de personen (of broodroosters) waarmee je samenwerkt niet hoeft te vertrouwen. Slimme contracten handhaven immers zichzelf. Ethereum, een grote decentrale computer, biedt slimme contracten de mogelijkheid om zichzelf uit te voeren op de Ethereum blockchain.

Aron Fischer, als wiskundige betrokken bij de ontwikkeling van Ethereum, omschrijft het blockchainprincipe als volgt: je bouwt een datastructuur bit voor bit op. Ieder nieuw stukje dat aan de structuur wordt toegevoegd verankert mathematisch het vorige stukje. Als iemand één ding wil veranderen in de blockchain, moet hij alle andere dingen ook veranderen. Omdat alle bits onlosmakelijk aan elkaar zijn vastgeketend is het onmogelijk om slechts een deel te vervalsen. Het geheel is wiskundig zo complex aan elkaar gesoldeerd dat fraude onmogelijk is. Geen bonnetjes die plotseling kwijtraken, geen miljoenen gemeentegeld die in rook opgaan. Volgens Roman van Ree, oprichter van het platform voor democratie Project Dèmos, kun je binnenkort de betrouwbaarheid van politici aflezen aan hun gebruik van de blockchain. Wij willen dat overheden alles op de blockchain gaan doen. Daaraan kunnen wij zien of politici te vertrouwen zijn. Als ze niets te verbergen hebben doen ze alle zaken openbaar en onuitwisbaar. Als het een stel schurken zijn zullen ze weigeren hun acties met burgers te delen. Sowieso moet er op belastingstromen 100% transparantie komen. Ik word gedwongen te betalen maar mag niet weten waarvoor? Lijkt mij geen geciviliseerde gang van zaken, zeker niet als technologie makkelijk openheid kan realiseren. Zolang de overheid een rol claimt in de maatschappij heeft zij op z'n minst ook de plicht open te zijn naar de mensen. Politici werken voor ons, op papier althans. Nu wordt van de mensen geeist vrijwel alles te delen met de overheid, maar dat is de wereld op z'n kop. Ook Aron is te spreken over het idee van transparantie voor de overheid, privacy voor de burger: Ik stel mij graag voor dat overheidsdiensten op Ethereum in de toekomst met publiek controleerbare broncode komen. Zo zijn de functies publiek, terwijl we tegelijkertijd alleen toegang hebben tot beveiligde gebruikersdata. Op die manier blijft de informatie van burgers prive, maar wat er met die data gedaan wordt is voor iedereen verifieerbaar.

Als het gemeentebudget van Amsterdam in een slim contract was vastgelegd dan had de ruim 24 miljoen die nu voorgoed verloren lijkt nooit kunnen kwijtraken.

Kan de nieuwe technologie een wereld creeren waarin burgers hun privacy behouden en overheden al hun data met het publiek delen? Vitalik Buterin, de 22-jarige oprichter van Ethereum: Dat zou absoluut een idealere wereld zijn. Ik denk zeker dat de belofte zo'n wereld te creeren onderdeel is van de combinatie blockchain en sterke encryptie. Aron: Aan de ene kant ondersteunt het Ethereum systeem versleutelde communicatie via het whisper protocol. Aan de andere kant is alle data permanent vastgelegd op de blockchain en voor iedereen zichtbaar. Het is paradoxaal dat, afhankelijk van hoe je ernaar kijkt, blockchain technologie ons zowel het absolute panopticum als absolute vrijheid kan brengen.

Verborgen voor zoekmachines floreerde de Silk Road: een geheime marktplaats waar een combinatie van dark web en de cryptovaluta Bitcoin leidde tot een zwarte handel in wapens, drugs en zelfs huurmoordenaars. Het brein achter Silk Road, de 32-jarige Ross Ulbricht, zit een levenslange gevangenisstraf uit. De publiciteit rondom zijn proces heeft niet alleen het imago van Bitcoin besmeurd, maar ook van cryptovaluta en encryptie in het algemeen. Aron, geergerd: In 1993 hoorde je precies dezelfde tegengeluiden, maar dan over het internet zelf. Het anonieme en gedecentraliseerde karakter van het world wide web zou criminaliteit aanmoedigen. Mexicaanse kartels wassen hun drugsgeld wit met dollars, niet met Bitcoins. Alle Bitcoins in de wereld zijn slechts een fractie van de euro's uit de Panama Papers. Als je misdaad wilt aanpakken moet je achter misdadigers aangaan, niet achter de technologie. Daarbij draait Ethereum niet zoals Bitcoin in de eerste plaats om geld. Ethereum is een globaal decentraal platform voor interactie en projecten tussen individuen. De Ethereum valuta ether is een middel om die projecten te faciliteren, niet het doel.

Vitalik: Het is ook belangrijk om in je achterhoofd te houden dat, zelfs als we strijden voor onze privacy in cyberspace, de mogelijkheid voor overheden om iedereen altijd en overal te bespieden in de echte wereld alleen maar toeneemt en zal blijven toenemen. Je zou kunnen zeggen dat de mogelijkheid die encryptie gewone burgers biedt om hun online activiteiten, inclusief hun economische zaken, bijna volledig anoniem uit te voeren helemaal niet zo extreem is. Gegeven wat onvermijdelijk staat te gebeuren in de offline wereld is het een eerlijke deal.

Is innovatie traditioneel verbonden met criminaliteit? Wantrouw autoriteiten - promoot decentralisatie. Stond in 1984 al op het lijstje ‘hacker ethics’. Innovatie is het doorbreken van grenzen, inclusief wettelijke. Doen wat nooit iemand eerder gedaan heeft, vooral als de innovatie verstrekkende maatschappelijke gevolgen heeft, is haast per definitie in strijd met de wet. Roman: Definieer criminaliteit. Wat ik een slachtofferloos misdrijf vind, zoals het gebruiken van drugs, is in andere landen een halsmisdrijf. Als je je teveel door de wet laat leiden kun je nooit een betere wereld maken. Als de wereld waarin je leeft slecht is, zal het goede doen altijd in strijd zijn met de wet. Wanneer vernieuwing tot stand komt aan de ‘verkeerde’ kant van de wet zegt dat soms meer over de wet dan over de innovatie.

Aron: Er wordt veel geschreven over de gevaren van ‘totale privacy’; maar een hoop van die artikel zijn misplaatst. Ze hebben hun oorsprong in het huidige systeem waar iedereen op ieder moment vanaf een afstand kan worden gemonitord; er bestaat niet zoiets als totale privacy. Zelfs in een systeem waar alles versleueld is in theorie perfect beveiligd, dan kan een goede detective je nog steeds afluisteren. Wel kan hij alleen jou afluisteren; het is niet langer mogelijk om iedereen zomaar te surveilleren. ‘Perfecte beveiliging’ betekent in feite dat agenten weer zijn aangewezen op ouderwets detective werk: het vinden van verdachten en het verzamelen van specifiek bewijs. Het beveiligen van de algemene bevolking betekent niet dat we geen individueel persoon kunnen monitoren, het betekent alleen dat we geen volledige popuatie meer kunnen afluisteren. Het is een loffelijk doel.

Op de blockchain hoeven transacties niet eerst via een centrale instantie. Dit brengt voor het individu meteen voordelen, zoals privacy en bescherming van gegevens. Aron: als je al je zaken via een bedrijf doet en geen controle hebt over de data, dan ben je afhankelijk van dat bedrijf. Bij een energiebedrijf moet je altijd bang zijn dat er een calamiteit plaatsvindt, bij Facebook ben je bang dat je account offline wordt gehaald en je al je data, - foto's, gesprekken, vrienden, etc. - kwijtraakt. Je moet kortom altijd vertrouwen op partijen die wellicht niet te vertrouwen zijn. In landen zonder functionerend rechtssysteem waar politici en machthebbers corrupt zijn komt een fraudebestendig register meteen goed van pas. Aron: Door een officieel contract op te stellen kun je in het relatief rijke en veilige westen met iedereen zakendoen. In Zimbabwe zou het zomaar kunnen dat je een koopcontract hebt ondertekend waarin staat dat jij eigenaar bent van een stuk grond, maar zodra invloedrijke partijen belang hebben bij dat land kan er ineens een document opduiken waarin staat dat de grond altijd eigendom was van de broer van de president. Als die Zimbabwaanse boer het contract onuitwisbaar had vastgelegd op de blockchain was vervalsing niet mogelijk. Wanneer iets op de blockchain is vastgelegd, gebeurt het ook precies zoals het is vastgelegd. Niemand kan dat dan nog veranderen. Met blockchain hoef je geen politie, overheid of rechtssysteem te vertrouwen, alleen de code.

Een voorbeeld van wat de blockchain kan betekenen voor de toekomst van bedrijfsvoering, is de Decentralized Autonomous Organisation, of DAO. Het Ethereum gebaseerde bedrijf The DAO dat onlangs werd gelanceerd en harkte binnen een paar dagen al 130 miljoen dollar binnen. Dit alles zonder manager, CEO of hierarchische structuur. Aron: DAO is simpelweg een contract dat ether bevat en waarbinnen de eigenaars kunnen stemmen over waaraan het geld wordt uitgegeven. Het is een experiment dat een buitengewone hoeveelheid geld heeft opgehaald, veel meer dan we hadden gedacht. Hier is een fonds, in collectief eigendom met strikte regels, opgericht en gefinancierd volledig buiten alle traditionele bank- en rechtssysteem ter wereld om; en Ethereum is niet eens een jaar oud!

De blockchain lijkt de vleesgeworden libertarische droom. Het maakt een vrijmarkt mogelijk in de geest van Adam Smith en Frederic Bastiat. Aron: Projecten als Ethereum zijn een terugkeer naar het vroege ideaal van het internet als vrij en gelijk speelveld voor en door individuen. We willen een eerlijkere balans tussen arbeid en beloning mogelijk maken. Wat uniek is aan blockchainlibertarisme is dat de technologie de markt begrenst. Nick Szabo, de conceptueel vader van de blockchain: Van cruciaal belang is om code in te bouwen die het mensen overal ter wereld met uiteenlopende informatie, omstandigheden en voorkeuren, toestaat te coopereren binnen duidelijke, door iedereen geaccepteerde en strict gehandhaafde grenzen.

Om dat ideaal te realiseren moeten alle gebruikers zich aan de wetten van de blockchain onderwerpen. Het voornaamste verschil met politiek is dat op de blockchain grenzen niet door een geweldsmonopolie hoeven te worden afgedwongen. De structuur is de ideologie, het sociaal contract en de handhaving ineen. Zo is de overdracht van data in ruil voor het gratis gebruiken van een dienst, vrijwillig of niet, technologisch onmogelijk. Omdat de Ethereum blockchain decentraal is en gebruikersdata per definitie niet uit handen kan worden gegeven, is het systeem immuun voor spionage en censuur.

De ideeën van vrijheid en gelijkheid achter decentrale open systemen zijn filosofisch. Heb je als gebruiker de vrijheid om ‘domme’ dingen te doen, zoals het overhandigen van je data aan een bedrijf als Facebook, of moet de infrastructuur van het internet de gebruiker tegen zichzelf en anderen beschermen? Het beperken van keuzemogelijkheden om die vrijheid te bevorderen lijkt tegenstrijdig. Toch zijn er goede redenen voor. De gevaren die kleven aan de combinatie gesloten data en centralisatie worden alsmaar duidelijker. Aron: Wanneer een bedrijf als Facebook een kritiek aantal gebruikers heeft bereikt, waarna de gebruikers snel toenemen, zal het interoperabiliteit voorkomen. Je vrienden kun je niet ergens anders mee naartoe nemen, want die zijn bezit van Facebook. Hierdoor kun je niet overstappen naar een ander sociaal netwerk zonder al je data te verliezen.

Die ‘bait-and-switch’ combinatie van het netwerk effect en het monopoliseren van data maakt het heel eenvoudig voor bedrijven en overheden gebruikers te bespioneren en te censureren. Facebook is net als iedere centrale organisatie afhankelijk van nationale overheden om ‘hun’ burgers te mogen bedienen. Het verwijderen van een aantal activistische accounts in ruil voor toegang tot tientallen miljoenen gebruikers is een zakelijk simpele keuze voor een bedrijf dat alle waarde haalt uit gebruikersaantallen. Onlangs werd het Facebookprofiel van PvDA kamerlid Keklik Yücel offline gehaald. Ze had zich kritisch uitgelaten over ‘de lange arm van Erdogan’ in reactie op de arrestatie van columniste Ebru Umar in Turkije. Aron: Wij kunnen precies dezelfde functionaliteit bouwen als Twitter en Facebook, met het verschil dat de Turkse overheid het niet offline kan halen.

Een markt die radicaal open en vrij is betekent voor ondernemers dat ze andere manieren moeten vinden om waarde te creeren. Simpelweg het monopoliseren van data en rentenieren op de gebruikers is niet langer mogelijk in een systeem waar open data de basis vormt. Dit biedt kleine innovatieve ondernemers overal ter wereld nieuwe mogelijkheden om hun producten en projecten onder de aandacht te brengen. Het betekent ook een serieuze marktverschuiving weg van het huidige neoliberalisme.

Vitalik waarschuwt voor een al te rooskleurig beeld van zijn vrije internetenclave. Ethereum zal geen perfect egalitarisme brengen, waar elk van de 7 miljard mensen op de wereld een gelijke stem heeft en in alles even bekwaam is. Er zullen onvermijdelijk grote instituties deelnemen. Verzekeringen gaat bijvoorbeeld fundamenteel over wiskunde en het meten van risico. Als JP Morgan slimmere mensen in dienst heeft en meer ervaring dan iedereen anders, dan zal zelfs in een wereld waar alles draait om decentrale organisaties JP Morgan de meeste winst maken. Dit is prima; het doel van Ethereum is namelijk om een basis dataplatform te maken dat maximaal open, inclusief en eerlijk is, waardoor politieke connecties, monopolie effecten en zaken behalve de kwaliteit van een bijdrage niet leidt tot oneerlijk voordeel.

Op dit moment biedt een bedrijf als Uber zowel het betalingsplatform, de interface, de zoekmachine, het reputatie en beoordelingsmechanisme, én de verzekering voor chauffeurs aan. Mensen denken vaak dat Uber een decentraal protocol is, omdat iedereen kan deelnemen als passagier of chauffeur, maar ze realiseren zich niet dat deze andere functies compleet gecentraliseerd zijn en dat Uber momenteel erg hoge kosten rekent voor het pakket. Een manier om deze centralisatie tegen te gaan is de diensten die nu door één bedrijf worden aangeboden op te hakken. Zo heeft de gebruiker meer keus en kan iedereen diensten aanbieden, niet alleen de grote partijen.

Om projecten te kunnen uitvoeren op grote schaal, met mensen die je nog nooit hebt ontmoet zonder tussenkomst van officiele juridische partijen, zijn een hoop voorzorgsmaatregelen nodig. Vitalik: In theorie kunnen intermediaire functies zoals verzekeringen en andere juridische zaken prima gedecentraliseerd worden. Bijvoorbeeld door smart contracts te gebruiken. Iedereen kan zo fungeren als ‘aanbieder’. Reputaties worden opgebouwd in een peer-to-peer systeem waarbij meerdere personen of instanties claims maken over de betrouwbaarheid van een persoon. Die claims en wie ze heeft gemaakt staan openbaar op de blockchain en kunnen door iedereen worden geverifieerd. Dat reputatiesysteem kan vervolgens worden hergebruikt. Er is dus geen noodzaak voor een Uber of Ebay om telkens een nieuw systeem te bouwen. Concreet komt het erop neer dat een chauffeur die platform A te duur of anderszins oneerlijk vindt kan overstappen naar platform B met behoud van identiteit en reputatie. Een onuitwisbare reputatie die voor iedereen zichtbaar is en die je overal mee naartoe neemt. Het is de basis voor zaken doen op de blockchain. Maar reputatiesystemen worden niet alleen ingezet door wereldverbeteraars.

Zien we in de toekomst dan K.I.'s in de 1% hoogste inkomens waar nu nog menselijke juristen staan? Niet per se. De gedachte achter dit systeem van wedden op uitkomsten is dat het gemiddelde antwoord van een groep altijd beter is dan de voorspelling van een expert. Maar wat als de consensus niet gaat over de uitkomst van een wedstrijd? Wat als de consensus zelf de uitkomst is? In Amerika zal de verwachtte consensus over de schuld van Jamal met een gram weed op zak niet dezelfde zijn als de consensus in Nederland. Menselijke rechters hebben ook te maken met de culturele verwachtingen van een uitspraak. Hoe meer rechters, hoe objectiever het gemiddelde antwoord? Helaas is het niet zo simpel. Het belangrijkste mechanisme achter het wedden op consensus is het zogenaamde Schellingpunt. Een Schellingpunt is de wetmatigheid die ervoor zorgt dat mensen zonder communicatie toch kunnen voorspellen wat de ander gaat doen, omdat ze weten wat er door de ander van hen verwacht wordt. Zo zullen twee mensen die voor een beloning dezelfde kleur moeten kiezen uit drie rode tinten en een blauwe, allebei voor de blauwe gaan. Niet omdat ze over telepatische krachten beschikken, maar omdat ze weten dat ze van elkaar verwachten dat de ander ‘blauw’ kiest. Op dezelfde manier kan er gewed worden op de uitkomst van een rechtszaak. Het probleem hiermee is dat consensus over de uitkomst van een schuldvraag los staat van de (morele) vraag of iemand uberhaupt schuldig is. Ook al is de poel van deelnemers globaal, dan nog zal de consensus door het Schellingpunt meer gaan over de verwachtte uitkomst dan over de juistheid van de strafmaat. De visie van Leibniz, waarin niet de consensus van een rechter of groep maar de Waarheid wet is, is meer dan driehonderd jaar later nog altijd science fiction.

In China wordt het reputatiesysteem Sesame Credits ontwikkeld, waarbij de overheid krediet scores aan gebruikers toekent op basis van zijn of haar aankopen. Zo gaat je krediet erop vooruit als je producten koopt die in lijn zijn met de idealen van de Communistische Partij en gaan er kredits af voor aankopen die tegen de overheidsproaganda ingaan. In de toekomst zal je krediet score, en die van je vrienden, gaan uitmaken voor het krijgen van banen, woningen en de mogelijkheid te reizen naar het buitenland. Om niet te verworden tot een propagandawerktuig, moet een reputatiesysteem de mogelijkheid openhouden dat reputatie en betrouwbaarheid subjectieve zaken zijn. Vitalik: Een belangrijk principe van decentrale reputatiesystemen is dat ze op het protocol niveau geen specifieke partij aanwijzen als invloedrijker dan anderen. Overheden hebben de bevoegdheid om een claim te ondertekenen waarin staat dat een bepaald individu inwoner is van een land, een bepaalde leeftijd heeft, et cetera, maar hetzelfde geldt voor iedereen anders. Over het algemeen zullen mensen een groter gewicht toekennen aan een overheidsclaim dan aan een claim van zomaar iemand. Maar dat is een keus die als het ware aan ‘de rand’ van het platform wordt gemaakt. Het is niet iets dat op inflexibele wijze verankerd ligt in het protocol zelf.

Voordat de blockchain mainstream wordt is er veel werk aan de winkel. Het decentraal opslaan van informatie is bijvoorbeeld nog erg duur. Aron: Elk beetje informatie dat je opslaat staat bij iedere gebruiker op de computer. Dit maakt opschalen lastig. Doorzoekbaarheid is een nog grotere technologische uitdaging. Het doorzoeken van een decentraal systeem is als de volledige telefoongids van A tot Z doorbladeren tot je bij de gezochte naam bent. Een gecentraliseerd logaritmisch systeem kijkt meteen onder de juiste letter.

Zelfs als het lukt om de technische problemen op te lossen is de uiteindelijke impact van blockchain ongewis. Wat alle ontwikkelaars gemeen hebben is de overtuiging dat blockchain de wereld gaat verbeteren. Over de details waarop dat verbeteren zal gebeuren verschillen de anarcho-kapitalisten van Bitcoin van mening met de communitaristen van Ethereum. Het verwachtte resultaat is hoe dan ook utopisch. Alles bij elkaar roept het de vraag op of Ethereum transformatief of voorbijgaand van aard zal zijn. Zal het egalitaire vrije marktideaal net zoals het internet zelf worden opgeslokt door bedrijven en machthebbers, of zal het met blockchain lukken een vrij en gelijk digitaal speelveld te realiseren? Aron: Microsoft biedt nu ook kant-en-klare blockchains aan als ontwikkelings tool. Daarmee wordt het eenvoudiger voor bedrijven om met de nieuwe technologie om te gaan. Natuurlijk zonder de veiligheidsvoordelen van blockchain. Dat Microsoft gebruik maakt van het Ethereum netwerk wordt met gemengde gevoelens ontvangen. Aron: Ergens is het vleiend om te zien dat je harde werk resulteert in iets dat grote spelers willen gebruiken. Hoe dat uiteindelijk gaat uitpakken weet niemand.

Michel Foucault en de neoliberale verleiding

Michel Foucault en de neoliberale verleiding

Vier misverstanden over de staatsschuld die ons telkens worden aangepraat

Vier misverstanden over de staatsschuld die ons telkens worden aangepraat